“Fon krizi” son kriz olabilir mi?

Krizin patlak verdiği 15 Eylül ve 30 Ekim arasında BIST 100 yüzde 22,55 geriledi; borsadaki şirketlerin toplam piyasa değeri 6,4 trilyon TL azaldı. Bu, Kasım 2026 itibarıyla döviz piyasasında yaklaşık 126,9 milyar dolara denk gelen ve Türkiye’nin 2026 yılı merkezi yönetim bütçesinin yaklaşık üçte birini (yüzde 33,7) oluşturmaya yetecek devasa bir büyüklük. Bu çapta bir maddi değerin buharlaşmasının kaçınılmaz ekonomik sonuçları, kendilerini istihdam, üretim ve büyümenin duraksaması olarak dayatacak ve elbette siyasal sonuçları da olacak.

Erdoğan rejimi, 2026 “fon krizi”nin çalkantıları içinde, açık denizde apansız patlak veren bir fırtınaya yakalanmış arızalı bir tekne gibi, her gelen dalgayla biraz daha savruluyor. Bu krizin derinliğini ve kendine özgü dinamiklerini teşhis edemeyenlere ve 2015’ten bu yana birbirini izleyen darbeler sürecinde yenilgici bir ruh haline kapılanlara, bu da 25 yıldır gelip giden, bir süre sonra yatışması kaçınılmaz bir başka kriz gibi görünebilir.

Ancak, bu kez hem krizin karakteri farklı hem de Erdoğan ve AKP’nin iktidar pratikleri içinde geliştirdiği kriz yönetimi kalıpları, bu karakter farkı nedeniyle iş görmüyor.

17-25 Aralık 2013 yolsuzluk ve rüşvet krizi

15-20 Temmuz 2016 darbe sürecini, iktidar mücadelesi bağlamında ayrı bir yere koyacak olursak, AKP’nin bugünküne yakın ölçüde sarsıldığı en büyük kriz dönemi 17-25 Aralık 2013 yolsuzluk ve rüşvet kriziydi. Ayrıntılarına girmeden hatırlatmak gerekirse, bu krize esasen AKP iktidar bloku içindeki Erdoğancılar ve Gülenciler arasındaki çatışma eşlik ediyordu.

Erdoğan ve AKP’nin bu krizi dışsallaştırması, bir siyasal saldırının dışavurumu olarak göstermesi, bu nedenle hem daha mümkün hem de daha kolaydı. Gene de Erdoğan, krizden ancak dört bakanını; Ekonomi Bakanı Zafer Çağlayan, İçişleri Bakanı Muammer Güler, Avrupa Birliği Bakanı Egemen Bağış ve Çevre ve Şehircilik Bakanı Erdoğan Bayraktar’ı feda ederek çıkabilmişti. AKP Yüce Divan’da yargılanma yolunu parlamentoda kapattığı için dört bakan Erdoğan tarafından istifaya zorlanmakla kaldılar. Bayraktar, 25 Aralık’ta istifa ederken soruşturma dosyasındaki imar planlarının büyük bölümünün Erdoğan’ın talimatıyla yapıldığını açıkladı ve onu da Başbakan olarak istifaya çağırdı ama, AKP-Cemaat gerilimi ortasında çağrısının karşılık bulması olanaksızdı.

2026 fon krizi

17-25 Aralık 2013 sürecinde çatışma tepedeydi, devlet parası ve imkânlarının ve İran’dan gelen altının bakanlar, bürokratlar ve iş insanları arasında paylaşılması ve kamu kaynağının yağması üzerineydi. 2026 fon krizi ise, yüz binlerce yurttaşın, daha çok da AKP seçmeni olan yurttaşın şahsi tasarrufunun, emeklilik sandığında biriken parasının aynı partinin aralarında bakanların da olduğu fon yöneticilerince çarçur edilmesi, batırılması, ama tepeye daha yakın olanların kendilerine akan bilgiyle akıl almaz karlar elde etmeleriyle sonuçlandı.

Özetle, kriz, 455 bin 758 kişinin kâğıt üzerinde 800 milyar TL’yi aşan bir fon havuzuna aktardıkları kaynakla ilgiliydi. Ancak fonlarda biriken varlıklar, manipülasyon yoluyla değersizleştirildikleri için tasfiye sürecinde yatırımcılara dağıtılabilen toplam karşılık 161 milyar TL düzeyinde kaldı. Öte yandan, örneğin son POLSAN örneğinde olduğu gibi, 150 bin kişinin toplam tasarrufunun tek bir hesap gibi işlem görmesi nedeniyle bu çöküşten zarar görenlerin gerçek sayısının birkaç kat fazla olması da mümkün. Sarsıntının durmaksızın sürmesi de bunu doğruluyor.

Dahası, 2026 krizini geçmişte olduğu gibi “paralel yapı”, “üst akıl”, “dış mihrak” vb. hayali düşmanlara yıkmak işe yaramıyor. Çünkü “fon havuzları”, doğrudan doğruya AKP habitatında bedavadan para kazanmak amacıyla türetilmiş yapılar. Herkes birbirini biliyor. Herkes, sürece aynı maksatla giriyor ve kendi bildiklerini ve yakınlarını sürüklüyor. Bu kriz, o nedenle, ihraç edilemiyor. Birçok AKP’linin kaybının birkaç AKP’linin kazancına tahvil olunduğu kimseden saklanamıyor.

Ahbap çavuş kapitalizminin ifsadı

Fon krizinin içinden geçmekte olduğumuz dönemde patlak vermesinin, kimi genel finansal ve iktisadi nedenlerinin yanında, ticari başarının serbest piyasa rekabeti ve verimliliğe değil de, iş dünyası, siyasi iktidar ve bürokrasi arasındaki kişisel ilişkilere bağlı olduğu, kayırmacılığın egemenliğindeki ahbap çavuş kapitalizminin de çürüyerek sürdürülemez hale gelmesiyle ilgisi var.

Eski Kadın ve Aile Bakanı Fatma Betül Kayan Saya’nın kısa sürede 2 milyar TL kazandığı durum bir istisna değil. Buradaki tılsım, büyük fonların piyasadaki hareket planlarıyla ilgili bilgilere önceden sahip olanların hisselerini satma veya satın alma zamanını belirlemede büyük avantaj kazanmalarında. Ne var ki, 2013’te tepedekiler arasında dönen rüşvet ve kayırmacılık çarkı, 13 yıl içinde yüz binlerin bir ucundan tuttuğu bir çarkıfelek gibi işlemeye başlayınca tapınağın sırları eskiden olduğu gibi bir avuç kodamanın arasında kalmadı. Herkese ulaştı. Para bir avuç insanın tekelinde dönerken içeriden haber alanın sağladığı kâra herkes heveslenince o gövde, bu sıkleti kaldıramadı. “Faiz haramdır” diye talkın verenlerin kurduğu, paradan para kazanma düzeneklerinde oluşan izdihamın yol açtığı krizin en önce AKP dünyasını altüst etmesinin mekaniği bu kendine özgülükte yatıyor.

AKP bu krizi aşabilir mi?

18 Kasım 2026 itibarıyla fon krizinin kesinleşmiş toplam zararı hâlâ tam olarak ölçülebilmiş değil. Tasfiyeye alınan 131 fonun büyüklüğü, bu paranın tamamı batmış sayılmamakla birlikte, yaklaşık 800–890 milyar TL. Soruşturmada şimdilik 214 gerçek ve tüzel kişinin 187,65 milyar TL kazanç elde ettiği açıklandı. Krizin patlak verdiği 15 Eylül ve 30 Ekim arasında BIST 100 yüzde 22,55 geriledi; borsadaki şirketlerin toplam piyasa değeri 6,4 trilyon TL azaldı.

6,4 trilyon TL, Kasım 2026 itibarıyla döviz piyasasında yaklaşık 126,9 milyar dolara denk gelen ve Türkiye’nin 2026 yılı merkezi yönetim bütçesinin yaklaşık üçte birini (yüzde 33,7) oluşturmaya yetecek devasa bir büyüklük. Bu çapta bir maddi değerin buharlaşmasının kaçınılmaz ekonomik sonuçları, kendilerini istihdam, üretim ve büyümenin duraksaması olarak dayatacak ve elbette siyasal sonuçları da olacak.

AKP’nin özgürlüklere saldırısı sürecek

Bu sarsıntının genel olarak AKP dünyasında derin bir yarılmaya yol açtığı saklanamayan bir gerçek. Zayıflamış bir iktisadi ve finansal temel üzerinde küçülen bir ekonomi, toplumsal onayı giderek daralan bir diktatörlük için ufukta biriken fırtına bulutları demek.

Fon krizi başladığından bu yana iktidarın, en ufak bir çıtırtıyla nasıl paniğe kapıldığını görüyoruz. Yaygın medyanın yüzde 95’ini kontrol ettiği halde sosyal medyadan, bağımsız TV kanallarından nasıl korktuğunu, sonu gelmez gazeteci tutuklamaları, kanallara el koymalar ve haber kaynaklarına kayyımlarla çökme girişimlerinden anlıyoruz. Toplumsal rıza yokluğu ve olanın da erimeye başlamış olması, eleştiri kaynaklarına karşı “düşman ceza hukuku” uygulamasını rejim için kaçınılmaz kılıyor.

Öte yandan, Avrupa, Kuzey ve Güney Amerika’da giderek kabaran toplumsal ve politik muhalefet dalgası dünyadaki gerici iklimi sarstıkça rejimin uluslararası manevra alanı da daralmaya devam edecek.

Kürdistan’da silahların siyaset alanından çekilmesi, özgürlük ve adalet taleplerinin gündemden kalkmasına değil, tam tersine, Kürtlerin özgürlük taleplerinin genişlemesine meşruiyet kazandırmayı sürdürüyor.

Bu koşullar altında rejim için demokratik momentumun birikmesinden daha büyük bir tehlike yok. Çünkü fon kriziyle birlikte ortaya çıkan değişim ihtiyacının sadece bir hükümet değişikliğiyle giderilemeyeceğini, bir eski bakanın hapsedilmesiyle halkın öfkesinin dindirilmeyeceğini çok iyi görüyorlar. Bir şey değişirse, her şey değişir düsturuyla, hiçbir politik talebin gerçekleşmesinin mümkün olamayacağı bir rejim arayışından vazgeçmeyecekleri, verdikleri bütün mesajlardan görülüyor.

Fon krizinin rejimin son krizi olup olamayacağının miyarı, toplumsal muhalefetin bu krize demokratik ve toplumsal bir kurtuluş perspektifiyle ortak bir yanıt üretme kabiliyetini ispat etmesi olabilir ancak. Bu yanıt üretilene kadar, rejim doğası gereği, krizler içinde çürümeye devam edecek. Bu çürümeye izin vermek, dönüşüm dinamiklerinin de çürümesine rıza göstermek demektir.

___________________________________
Yeni Yaşam, 19 Kasım 2026